Το Εμβόλιο HPV και η θέση του στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.

Η έγκριση τον Σεπτέμβριο του 2006 του εμβολίου HPV ( σημερα κυκλοφορούν 2 εμβολια, το Gardasil και το Cervarix ) από την Ευρωπαϊκή Ιατρική Επιτροπή Αξιολόγησης (ΕΜΕΑ : European Medical Evaluation Agency) και η κυκλοφορία τους στην χώρα μας, καθιστά αναγκαία την ανασκόπηση των επιδημιολογικών μελετών και δεδομένων μέχρι σήμερα καθώς και τον επαναπροσδιορισμό  της σπουδαιότητας  των μέσων που διαθέτουμε για την καταπολέμηση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.

Κάθε χρόνο 500.000 γυναίκες στον κόσμο μαθαίνουν ότι πάσχουν από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και 230.000  άλλες πεθαίνουν από αυτόν κάθε χρόνο. Η τεράστια όμως πλειοψηφία αυτών των γυναικών  (80%)  ζουν στον 3ο κόσμο και στις υπό ανάπτυξη χώρες.

Για παράδειγμα, κάθε χρόνο θα πεθάνουν από τον καρκίνο του τραχήλου  της μήτρας 890 γυναίκες στην Μεγάλη Βρετανία, 1.100 γυναίκες στην Γαλλία, 2.620 στην Ταϊλάνδη, 8.286 στην Βραζιλία, 25.560 στην Κίνα και 74.118 στην Ινδία.

Και μόνο από αυτά τα διαφορετικά νούμερα γίνεται αντιληπτό ότι παίζει σημαντικό ρόλο το πόσο οικονομικά ανεπτυγμένο είναι το κάθε κράτος αλλά και πόσο σημασία δίνει το κάθε κράτος στην πρόληψη.

Ο ακρογωνιαίος λίθος της πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας παραμένει το τεστ Παπανικολάου. 

Όπως έχει αποδειχτεί εδώ και 20 χρόνια από πολυκεντρικές μελέτες της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας και συγκεκριμένα της IARC (International Agency for Research on Cancer), όσες χώρες εφάρμοσαν ένα Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης με Τεστ Παπανικολάου κατάφεραν να μειώσουν θεαματικά την εμφάνιση αλλά και την θνησιμότητα του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Το ποσοστό μείωσης του αριθμού νέων περιστατικών καρκίνου ήταν τόσο μεγαλύτερο, όσο το ποσοστό κάλυψης του πληθυσμού ήταν μεγαλύτερο και όσο το μεσοδιάστημα ανάμεσα σε δύο τεστ Παπανικολάου δεν ξεπερνούσε τα τρία χρόνια.

Η Ισλανδία, η Σουηδία, η Αυστραλία, η Μεγάλη Βρετανία και όπου αλλού η κάλυψη του πληθυσμού έφτασε ή ξεπέρασε το 80%, τα αποτελέσματα ήταν θεαματικά και η μείωση των νέων περιστατικών καρκίνου ετησίως έφτασε  το  70% έως και το 85 %.

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας οφείλεται στον ιό HPV και πιο συγκεκριμένα σε ορισμένους από τους 100 διαφορετικούς τύπους του ιού που αποδεδειγμένα είναι καρκινογόνοι και ονομάζονται Υψηλού Κινδύνου (High Risk). Οι πιο συχνοί  τύποι Υψηλού κινδύνου είναι οι : 16, 18, 45, 31, 33, 52, 58, 35, 39, αν και συνολικά υπολογίζονται  πάνω από δεκαπέντε.

Γνωρίζουμε επίσης καλά, την φυσική ιστορία της λοίμωξης και τις διαφορετικές φάσεις του τραχήλου της μήτρας μετά την λοίμωξη από τον ιό HPV και την εξέλιξη μιας απλής λοίμωξης σε προκαρκινικές αλλοιώσεις  διαφορετικής βαρύτητας. Από το CIN 1 (χαμηλού βαθμού αλλοιώσεις), σε υποστροφή και ίαση και αντιθέτως την εξέλιξη  σε CIN 2 και CIN 3 (υψηλού βαθμού αλλοιώσεις) και τέλος σε διηθητικό καρκίνο τραχήλου.

Εδώ και αρκετά χρόνια η επιστημονική κοινότητα γνωρίζει ότι το Τεστ Παπανικολάου έχει ορισμένα «όρια» στην ανίχνευση των προκαρκινικών  βλαβών και του ίδιου του καρκίνου.  Υπολογίζεται ότι από το απλό τεστ Παπανικολάου διαφεύγουν την ανίχνευση το 25 με 35 % των βλαβών. Κι αυτό για διαφόρους αντικειμενικούς λόγους πού οφείλονται είτε στον τρόπο λήψης του τεστ είτε στο τρόπο ερμηνείας του τεστ Παπανικολάου.

Με την εφαρμογή της κυτταρολογίας υγρής φάσης και το νέο τεστ Παπανικολάου ThinPrepR  η ευαισθησία του τεστ αυξήθηκε στο 85 με 90 %. Τέλος, η ανίχνευση του ιού HPV (HPV - DNA test) και ειδικότερα η ανίχνευση των υψηλού κινδύνου ιών, σε συνδυασμό με το τεστ Παπανικολάου οδήγησε την ευαισθησία και την αποτελεσματικότητα του τεστ  σχεδόν στο 100%.

Το εμβόλιο :

Πια η θέση λοιπόν του εμβολίου HPV στην πρόληψη του  καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ;

Το εμβόλιο περιέχει καψιδιακές πρωτεΐνες L1 των ιών HPV 16 και HPV 18 (από το κέλυφος του ιού), έτσι δεν υπάρχει περίπτωση να νοσήσει κάποιος από τον εμβολιασμό. Ο εμβολιασμός γίνεται σε 3 ενδομυϊκές ενέσεις, η 2η δόση δύο μήνες μετά την πρώτη και η 3η δόση έξι μήνες μετά την πρώτη. Οι μέχρι τώρα μελέτες  έγιναν σε κορίτσια και νέες από 16 μέχρι και 26 ετών  και τα μέχρι τώρα στοιχεία δείχνουν μια αποτελεσματικότητα 100% στην εκδήλωση προκαρκινικών αλλοιώσεων και καρκίνου του τραχήλου της μήτρας για τα 2 έως και τα 5 χρόνια παρακολούθησης μετά τον εμβολιασμό.

 Όμως από τις μέχρι σήμερα μελέτες δεν γνωρίζουμε την αποτελεσματικότητα του εμβολίου σε γυναίκες μεγαλύτερες των 26 ετών ούτε  την διάρκεια της προστασίας μετά τα 5 χρόνια (τελευταίες έρευνες για 10 χρόνια). Επίσης πρέπει να επισημανθεί ότι το εμβόλιο δεν αναστέλλει μια νόσο που εκδηλώθηκε, δηλαδή δεν είναι θεραπευτικό.

Το κυριότερο όμως είναι ότι το εμβόλιο δεν καλύπτει παρά μόνο τους δύο καρκινογόνους τύπους  HPV 16 και HPV 18. Αυτοί οι δύο τύποι είναι υπεύθυνοι για το 70 % των περιστατικών καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και για περίπου 55 % με 65 % των προκαρκινικών βλαβών του τραχήλου. Ακόμα και εάν όλος ο πληθυσμός εμβολιαζόταν, δεν θα είχαμε πρόληψη του καρκίνου τού τραχήλου της  μήτρας μεγαλύτερη του 70 %. Οι γυναίκες πρέπει επομένως απαραιτήτως να συνεχίσουν να κάνουν τεστ Παπανικολάου και μετά τον εμβολιασμό.

Το εμβόλιο σίγουρα είναι μια πρόοδος, και στο μέλλον είναι σίγουρο ότι θα παίξει πρωταρχικό ρόλο, κυρίως εάν μεγαλώσει ο αριθμός των τύπων του HPV που καλύπτει. Δεν μπορεί όμως από μόνο του να αυξήσει  την αποτελεσματικότητα της πρόληψης.

Στην Ελλάδα κάτω του 20 % του γυναικείου πληθυσμού κάνει τεστ Παπανικολάου και δεν υπάρχει κανένα Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης.

Σε ατομικό επίπεδο, το ετήσιο τεστ Παπανικολάου,  προλαμβάνει κατά 85 %  με 90 % από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Και με τον συνδυασμό τεστ Παπανικολάου  –  ανίχνευση του HPV, η προστασία φτάνει το 100%.

Σε εθνικό επίπεδο, είναι επιτακτική ανάγκη η δημιουργία Εθνικού Προγράμματος Πρόληψης με την συνεργασία όλων των επιστημονικών  φορέων,  δημόσιων και ιδιωτικών. Μόνο όταν το ποσοστό κάλυψης του γυναικείου πληθυσμού φτάσει τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά θα μπορούμε ειλικρινά να μιλάμε για πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας